System zaufania społecznego w Chinach

System zaufania społecznego (社会信用体系) to jedna z bardziej kontrowersyjnych polityk prowadzonych przez Pekin w ostatnich latach. Na czym polega social credit system? Jakie konsekwencje powoduje w społeczeństwie chińskim? Czy inne kraje również planują wprowadzić, a może już wprowadziły, podobne rozwiązania u siebie? 

Jak i kiedy się to zaczęło? 

Dokładna data rozpoczęcia prac nad nowym systemem nie jest znana, jednak przewiduje się jego początki na 2007 rok. Pierwsze oficjalne wprowadzenie do programu przedstawiono w 2014 roku przez Radę Państwa. Wprowadzili oni system informacji kredytowej, który w dużej mierze opierał się właśnie na systemie zaufania społecznego. 

Czym jest system zaufania społecznego?

Na początku chcemy zaznaczyć, że system oficjalnie uznany przez Rząd Chiński jeszcze nie istnieje. Były przeprowadzane pierwsze testy wśród kilku dostawców, jednak żaden z nich nie otrzymał oficjalnej licencji. Poszczególne systemy działają na szczeblach lokalnych, jednak nie państwowych. 

System jak jego nazwa wskazuje, ma służyć pomiarowi zaufania społecznego każdego z obywateli. W jaki sposób? Jedna z testowanych wersji zakłada system punktowy za podejmowane działania, inna wpisywanie na białą i czarną listę obywateli. Jaka ostateczna wersja zostanie przyjęta, tego nie wiemy. 

System sądownictwa

Prace nad wprowadzeniem tego systemu w obszarze sądownictwa były przełomowe i fundamentalne. Między innymi bazowano właśnie na zapotrzebowaniu sądów, tworząc system zaufania społecznego. W 2013 roku Najwyższy Sąd Ludowy upublicznił listę dłużników, których nazwiska zostały wpisane na tzw. czarną listę. Chińskie media zapowiedziały wtedy, że jest to pierwszy krok w tworzeniu Systemu Zaufania Społecznego. 

W tym czasie Sąd Najwyższy nawiązał współpracę z Sesame Credit, który miał podliczać punkty kredytowe klientom banku, a za każde zadłużenie, czy opóźnienie punkty miały być odejmowane. 

Jak podaje Agencja Reuters, w 2018 roku na czarnej liście znajdowało się już kilkanaście milionów obywateli Państwa Środka. Ze względu na zbyt małą liczbę punktów odmawiano im między innymi biletów lotniczych czy biletów na szybkie koleje.

System finansowy

Prywatne chińskie firmy opracowują programy pilotażowe systemów. Dostają pozwolenie od rządu na testowanie ich na obywatelach (np. na mieszkańcach jednej prowincji), jednakże na zasadzie dobrowolności. Co to oznacza? Że każdy Chińczyk może zrezygnować i wycofać swoje dane z systemu w dowolnym momencie. Przynajmniej oficjalnie. 

Aby zachęcić badanych, to dla tych, którzy osiągają wysokie wyniki oferowane są benefity. Dzięki temu Chińczycy łatwiej dostają pożyczki kredytowe, zniżki na wypożyczenie aut czy rowerów miejskich, ale również szybciej przechodzą przez procesy wizowe oraz mają zapewnione bezpłatne badania lekarskie. 

Ludowy Bank Chin w 2017 roku wydał trzyletnią licencję firmie Baihang Credit, która ma przyczynić się do utworzenia nowej wersji Osobistego Raportu Zaufania. W związku z tym będzie możliwe gromadzenie większej ilości danych.

Samorządy lokalne

Ludowy Bank Chin wspólnie z Narodową Komisją ds. Rozwoju i Reform pod koniec 2017 roku wybrały tzw. miasta modelowe. Miały one zademonstrować kroki, które należy podjąć, aby łatwo i  szybko wprowadzić System Zaufania Społecznego. Wyróżnionymi miastami zostały: Hangzhou, Nanjing, Xiamen, Chengdu, Suzhou, Suqian, Huizhou, Wenzhou, Weihai, Weifang, Yiwu i Rongcheng.  

Samorządowe badania, w porównaniu do badań komercyjnych, koncentrują się na budowie przejrzystych systemów i zostały uznane za sukces. Przede wszystkim dzięki łatwemu zarządzaniu listami obywateli – dzielenie ich na czarną i czerwoną listę, utworzeniu platformy współdzielenia zaufania oraz przepływie danych między testowanymi miastami. 

Działanie systemu na podstawie samorządów lokalnych

Każdy z badanych obywateli rozpoczyna od otrzymania pewnej liczby punktów. W przypadku systemu Sesame jest ich 1000. W publicznie dostępnych katalogach można sprawdzić jakie akcje są oceniane dodatnio, a jakie ujemnie. Według Rządu dzięki tym systemom łatwiejsze będzie karanie obywateli uznanych za nieuczciwych. Jak mówią, dzięki temu będą w stanie zmieniać zachowanie ludzi, upewniając się, że są z nimi blisko związani. 

Punkty dodaje się między innymi za segregowanie śmieci, płacenie rachunków w terminie, działalność charytatywną, natomiast odejmuje za wykroczenia, przestępstwa, mandaty, nadmierne używanie gier komputerowych i posiadanie znajomych z niskim rankingiem. Obywatele podzieleni są na cztery grupy (A,B,C,D), a przynależność do nich determinuje na przykład możliwość uzyskania tytułu naukowego, czy otrzymanie kredytu.

Pomocnymi w przyznawaniu punktów są również wpisy Chińczyków w mediach społecznościowych, czy zapisy z kamer przemysłowych rozpoznających twarze. Wszystkie dane zapisywane są na serwerach rządowych. 

Jakie konsekwencje niesie za sobą System Zaufania Społecznego?

Po pełnym wdrożeniu systemu nagrody i kary mają działać jeszcze sprawniej. Niektóre z najczęściej stosowanych kar to zakaz lotów, wykluczenie ze szkół prywatnych, wolne łącze internetowe, wykluczenie z pracy o wysokim prestiżu, wykluczenie z hoteli i wpis na publiczną czarną listę. Natomiast w systemie premiowym przeważają zniżki na rachunki za energię, możliwość wypożyczenia rowerów i hoteli bez wpłaty depozytu oraz lepsze oprocentowanie w bankach. 

System Zaufania Społecznego ma stanowić między innymi odpowiedź na problem braku zaufania na chińskim rynku. Zwolennicy twierdzą, że pomoże to wyeliminować tak ważne kwestie, jak oszustwa i podrabianie towarów. Dla przedsiębiorstw system ma służyć jako model regulacji rynku. Podstawową ideą jest to, że funkcjonalny system zaufania, pomoże w przestrzeganiu przez firmy ich polityki i przepisów rządowych. Po to, aby uniknąć obniżenia ich wyników przez niezadowolonych pracowników, klientów lub klientów. Dla firm również przewidziano nagrody za wysoki stopień zaufania społecznego oraz kary za zbyt niski. Dobre warunki kredytowania, niższe stawki podatkowe i więcej możliwości inwestycyjnych to tylko niektóre z benefitów. Firmy o złych wynikach kredytowych staną w obliczu niekorzystnych warunków dla nowych pożyczek, wyższych stawek podatkowych, ograniczeń inwestycyjnych i mniejszych szans na udział w projektach finansowanych ze środków publicznych. 

Krytyka systemu

Chiński System Zaufania Społecznego jest porównywany do Czarnego Lustra, Big Brothera czy innych dystopijnych filmów i seriali. Główną obawą krytyków jest to, że system zostanie wykorzystany do dyscyplinowania i podporządkowania obywateli Chin. Co znacznie ograniczy ich wolność oraz utwierdzi jeszcze bardziej partię komunistyczną u władzy. 

Sam fakt istnienia bazy to również duże niebezpieczeństwo ataków hakerów. Wypłynięcie takich informacji o obywatelach może służyć do zastraszania lub szantażowania ludzi oraz stanowić źródło informacji ułatwiających popełnianie przestępstw. 

Jak wygląda sytuacja w innych krajach?

O chińskim Systemie Zaufania Społecznego zrobiło się w ostatnich dniach bardzo głośno. Pomimo tego, że mówi się przede wszystkim o nim, to nie tylko w Państwie Środka zostały wprowadzone programy zliczające punkty swoich obywateli. Podobna sytuacja ma miejsce (lub w planach jest wprowadzenie jej) w takich krajach jak Rosja, Chile, Wenezuela, ale też Niemcy, Wielka Brytania czy Stany Zjednoczone. 

Bibliografia:

Wired

Wikipiedia 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *