Trzech Dostojnych i Pięciu Cesarzy, czyli jak powstały Chiny

Jak powstały Chiny? Pewnie często zadajecie sobie to pytanie. Aby na nie odpowiedzieć, musimy cofnąć się do starożytności, do czasów Trzech Dostojnych i Pięciu Cesarzy. To właśnie ta ósemka stoi za początkami dzisiejszego Państwa Środka. Przynajmniej tak zakładają chińskie wierzenia. To właśnie tym legendarnym władcom przypisuje się rozmaite wynalazki, a okres ich rządów nazywamy 三皇五帝 (Sānhuáng wǔdì).

Pangu (盘古)

Mimo tego, że Pangu nie jest ani dostojnym, ani cesarzem musimy mu w tym wpisie poświęcić trochę miejsca. Dlaczego? Ponieważ nie ma nikogo ani niczego starszego w chińskiej mitologii od Pangu!

Kiedyś wszechświat w tym cała jego materia, według mitologii chińskiej, były skupione w czymś na kształt jajka. Pomiędzy tym wszystkim żył Pangu, któremu zajęło 18 000 lat, aby wszystko poukładać i oddzielić niebo od ziemi. Niebo powstało z czystej części chaosu, natomiast ziemia z błotnistej, a sam Pangu po tym wszystkim oddał życie. O ile możemy tak to nazwać. Z jego głowy i kończyn powstało Pięć Świętych Gór w Chinach, jego krew i łzy uzupełniły strumienie, a z oczu powstały słońce i księżyc. Poza tym całe ciało stało się ziemią uprawną, oddech przemienił się w wiatr, a głos w pioruny.

Pangu
By Wang Qi (1529 – 1612) – A copy of w:Sancai Tuhui from the Asian Library in the University of British Columbia

Skoro mamy już świat, na którym może rozwijać się życie to przejdźmy do naszych Trzech Dostojnych i Pięciu Cesarzy.

Trzech dostojnych

Nic w Chinach nie może być proste, także ich legendarna historia. Niestety nie mamy jednej wersji, kim było Trzech Dostojnych, jednak możemy dostrzec między nimi pewne podobieństwa. Trójka Dostojnych (三皇) to władcy uznawani za półbogów, których moce przyczyniły się do zapewnienia ludziom lepszego życia.

Według Sima Qian – chińskiego historyka i ojca chińskiej historiografii – Trzej Dostojni to władcy:

  • Nieba (天皇)
  • Ziemi (地皇)
  • Ludzkości (泰皇 lub 人皇)

Jednakże bardziej popularna wersja wskazuje inną trójkę. Kim oni byli?

Fuxi (伏羲) i Nüwa (女媧)

Dwójkę pierwszych Dostojnych łączy jedna historia, dlatego też przedstawimy ich opowieść wspólnie.

Dawno temu, w pradawnych czasach doszło na świecie do ogromnego potopu. Zginęli wszyscy poza wspomnianą dwójką. Fuxi i Nüwa – rodzeństwo, które przypominało istoty ludzkie. Gdy potop ustał, udali się wspólnie na górę Kunlun, gdzie prosili Jadeitowego Cesarza o wskazówki. I tutaj zaczyna się niespójna historia.

Według pierwszej wersji to z potomstwa Fuxi i Nüwa  mają pochodzić pierwsi ludzie, natomiast inne źródła mówią o tym, że Jadeitowy Cesarz nakazał lepić im figurki ludzkie z gliny. Następnie bogowie mieli je ożywiać i tak powstał gatunek ludzki.

I tak właśnie Nüwa kojarzona jest ze stworzeniem ludzi. Co natomiast z Fuxi? On urasta do rangi chińskiego herosa. Dlaczego? Ponieważ zmienił wizerunek mężczyzn. Kiedyś społeczeństwo żyło w stanie matriarchatu, wierząc, że kobieta rodzi dzieci bez udziału mężczyzny. Fuxi jednak obalił ten stereotyp. Nauczył nowe pokolenia pisma, łowiectwa oraz rybactwa, a po śmierci był czczony jako Dostojny.

fuxi nuwa

Shennong (神农)

Gdybyśmy chcieli dosłownie przetłumaczyć imię trzeciego z Dostojnych oznaczałoby ono Boski Rolnik. To właśnie Shennong jako mitologiczny cesarz Chin nauczył ludzi uprawy roślin. To również jemu zawdzięczamy początki medycyny, handlu oraz sztuki parzenia herbaty. To już wiele mówi o tym, jak ważnym był człowiekiem w historii Chin. A właściwie do końca człowiekiem nie był, bo najczęściej przedstawiany jest jako człowiek o głowie byka.

Do dziś Shennong ze względu na swoje mityczne zasługi uznawany jest za patrona rolnictwa i medycyny. W swoim zaginionym dziele „Księga ziół Shennonga” opisał wiele roślin o właściwościach leczniczych – w tym herbatę.

Shennong
źródło: Wikipedia

Pięciu cesarzy

Pięcioma cesarzami nazwani zostali królowie-mędrcy o nienagannych zasadach moralnych. Kim byli i czym zasłużyli sobie na takie miano?

Żółty cesarz (黄帝)

O Huangdi, czyli Żółtym Cesarzu można pisać bardzo dużo. Był on pierwszym z pięciu legendarnych cesarzy. Uważa się go za wynalazcę kompasu, pisma (tak, zgadza się, Fuxi również był uważany za wynalazcę pisma), pierwszego kalendarza i wielu innych. Gdy rozwijał się taoizm, był jednym z jego patronów. Natomiast przodkowie Żółtego Cesarza uważani są za założycieli pierwszej chińskiej dynastii Xia.

W czasie swoich rządów był czczony jako władca słońca i nieba. Natomiast jego małżonka – Leizu, uznawana była za boginię piorunów. To ona nauczyła ludzi nawijania jedwabiu oraz hodowli, a także wynalazła parasol dla swoich poddanych.

Dzisiaj możecie odwiedzić mauzoleum Huangdi w Qiaoshan (橋山) w prowincji Shaanxi.

Huang Di
źródło: Wikipedia

Zhuanxu (顓頊)

Zhuanxu był wnukiem Żółtego Cesarza, również znany jest jako Gaoyang (高陽). Jego główne osiągnięcie to ulepszenie kalendarza oraz rozwój astronomii. Zreformował również religię, aby powstrzymać rozwijający się szamanizm. Poza tym był zwolennikiem patriarchalnego podejścia do życia (w opozycji do panującego wcześniej matriarchatu). Zakazał również małżeństw między bliskimi krewnymi.

Wierzono, że Zhuanxu jest ojcem demonów, które roznosiły liczne plagi w społeczeństwie chińskim. Podobno, aby sprawować władzę, wykorzystywał nadprzyrodzone moce.

Zhuanxu
By mural painting from Han dynasty – Li Ung Bin, Outlines of Chinese History, Shanghai 1914

Ku (嚳)

Cesarz Ku był prawnukiem Huangdi. Podobno jako pierwszy cesarz zezwolił na poligamię. Sam posiadał kilka żon.

Był on bardzo muzykalny. Dzięki niemu rozwijała się muzyka, a on sam tworzył wiele tekstów piosenek, które grywał w towarzystwie innych. Lubił podróżować. Latem oraz wiosną chętnie jeździł na smokach, natomiast w chłodniejsze pory roku – jesień i zimę – preferował jazdę konną.

Ku
By An ancient artist who made the mural painting during the Han dynasty. – Li Ung Bin, Outlines of Chinese History. Shanghai, 1914

Yao (堯)

Cesarz Yao uznawany był za perfekcyjnego moralnie króla. Jego pracowitość oraz życzliwość stanowiła wzorzec postępowania dla przyszłych cesarzy i władców Chin.

Cesarz Yao abdykował po 73 latach rządów (tron objął w wieku 20 lat, a zmarł w wieku 119) przekazując władzę przyszłemu władcy Shun.

Yao
By Ma Lin – National Palace Museum, Taipei

Shun  (舜)

Cesarz Yao nie tylko przekazał Shunowi tron, ale również swoje dwie córki, które Shun poślubił. Pomimo tego, że poprzedni władca posiadał syna, postanowił wyznaczyć Shuna na swojego następcę, ponieważ imponowały mu jego zalety. Konfucjaniści uznawali Shuna za idealnego władcę. Często porównywany jest do Yao, jako wzór roztropności, szczerości i łagodności.

Według legendy matka Shuna zmarła, kiedy on był jeszcze dzieckiem. Jego ojciec szybko ożenił sie z inną kobietą, z którą miał dwójkę kolejnych dzieci – syna i córkę. Przyrodnie rodzeństwo Shuna wraz z macochą traktowali go okropne. Zmuszali go do wykonywania najcięższych zadań, za co otrzymywał najgorsze jedzenie i ubrania. Ojciec Shuna był ślepy i stary. Często obwiniał go za wszystko i ignorował złe traktowanie pierworodnego syna przez nową rodzinę. Pomimo tych wszystkich upokorzeń i bólu, jaki sprawiali mu bliscy, Shun nigdy nie narzekał. Co więcej, zawsze traktował ojca, macochę i przyrodnie rodzeństwo z życzliwością i szacunkiem.

Shun
By mural painting from Han dynasty – Li Ung Bin, Outlines of Chinese History, Shanghai 1914

Shun na swojego następcę wyznaczył Yu, który da początek pierwszej w Chinach dynastii Xia. Ale o tym przeczytacie już niedługo 🙂 Jeśli jednak już teraz jesteście spragnieni wiedzy historycznej, koniecznie przeczytajcie inne artykuły!

Źródło

New World Encyclopedia

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *